Điều chỉnh chính sách ngành công nghiệp ô tô Việt Nam: hỗ trợ tốt hơn

Thủ tướng Chính phủ vừa có Quyết định 1168/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035. Như vậy, dù được xác định đã thất bại trong việc xây dựng ngành công nghiệp ô tô trong suốt hơn 20 năm qua, nhưng Việt Nam vẫn quyết tâm nối tiếp giấc mơ này. Nhiều ý kiến cho rằng muốn thành công, về mặt chính sách cần có sự điều chỉnh ngay để tạo sức bật mới cho ngành công nghiệp quan trọng này, bởi thời gian không còn nhiều.

Vài năm trở lại đây, nhiều ý kiến cho rằng quyết tâm xây dựng công nghiệp ô tô của Việt Nam trong suốt 20 qua đã hoàn toàn thất bại. Chiến lược phát triển ô tô giai đoạn 2004-2010 và tầm nhìn đến năm 2020 xác định đến năm 2010 tỷ lệ nội địa hóa của sản phẩm ô tô trong nước sẽ đạt 50%. Tuy nhiên cho đến thời điểm này hầu hết mục tiêu đều không đạt, tỷ lệ nội địa hóa bình quân ở các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước chỉ 7-10%.

Mục tiêu tổng quát của chiến lược mới được Thủ Tướng phê duyệt là xây dựng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trở thành ngành công nghiệp quan trọng, đáp ứng nhu cầu thị trường nội địa về các loại xe có lợi thế cạnh tranh, tham gia xuất khẩu, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển các ngành công nghiệp khác và nâng cao năng lực cạnh tranh để trở thành nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng trong chuỗi sản xuất công nghiệp ô tô thế giới.

Mục tiêu chính sách đề ra đến năm 2035 bao gồm: 

- Số lượng xe sản xuất trong nước:

+ Năm 2020, tổng sản lượng xe đạt ~ 227.500 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 114.000 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 14.200 chiếc, xe tải ~ 97.960 chiếc, xe chuyên dụng ~ 1.340 chiếc.

+ Năm 2025, tổng sản lượng xe đạt ~ 466.400 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 237.900 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 29.100 chiếc, xe tải - 197.000 chiếc, xe chuyên dụng ~ 2.400 chiếc.

+ Năm 2035, tổng sản lượng xe đạt ~ 1.531.400 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 852.600 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 84.400 chiếc, xe tải - 587.900 chiếc, xe chuyên dụng - 6.500 chiếc.

- Tỷ lệ số xe sản xuất lắp ráp so với nhu cầu nội địa:

+ Năm 2020, xe sản xuất lắp ráp trong nước chiếm ~ 67%, trong đó: xe đến 9 chỗ đạt ~ 60%, từ 10 chỗ trở lên đạt ~ 90%, xe tải đạt - 78%, xe chuyên dụng đạt ~ 15%.

+ Năm 2025, xe sản xuất lắp ráp trong nước chiếm ~ 70%, trong đó: xe đến 9 chỗ đạt ~ 65%, từ 10 chỗ trở lên đạt ~ 92%, xe tải đạt ~ 78%, xe chuyên dụng đạt ~ 18%.

+ Năm 2035, xe sản xuất lắp ráp trong nước chiếm ~ 78%, trong đó: xe đến 9 chỗ đạt ~ 75%, từ 10 chỗ trở lên đạt ~ 94%, xe tải đạt ~ 82%, xe chuyên dụng đạt ~ 23%.

- Phát triển công nghiệp hỗ trợ:

+ Giai đoạn đến năm 2020, cơ bản hình thành ngành công nghiệp hỗ trợ cho sản xuất ô tô. Phấn đấu đáp ứng ~ 35% (tính theo giá trị) nhu cầu về linh kiện, phụ tùng cho sản xuất lắp ráp ô tô trong nước.

+ Giai đoạn 2021 - 2025 bắt đầu sản xuất được một số chi tiết quan trọng trong bộ phận truyền động, hộp số, động cơ (nhất là cho xe khách và xe tải nhẹ), từng bước tham gia hệ thống cung ứng sản phẩm hỗ trợ trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp ô tô thế giới.

+ Giai đoạn 2026 - 2035, tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ cho sản xuất ô tô, phấn đấu trở thành nhà cung cấp quan trọng nhiều loại linh kiện, phụ tùng cho ngành công nghiệp ô tô khu vực và thế giới. Đáp ứng trên 65% (tính theo giá trị) nhu cầu về linh kiện, phụ tùng cho sản xuất lắp ráp ô tô trong nước.

- Về xuất khẩu:

+ Năm 2020, tổng lượng xe xuất khẩu đạt ~ 20.000 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 5.000 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 5.000 chiếc, xe tải ~ 10.000 chiếc. Giá trị xuất khẩu linh kiện và phụ tùng đạt ~4 tỷ USD.

+ Năm 2025, tổng lượng xe xuất khẩu đạt ~ 37.000 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 15.000 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 7.000 chiếc, xe tải ~ 15.000 chiếc. Giá trị xuất khẩu linh kiện và phụ tùng đạt ~ 5 tỷ USD.

+ Năm 2035, tổng lượng xe xuất khẩu đạt ~ 90.000 chiếc, trong đó: xe đến 9 chỗ ~ 50.000 chiếc, từ 10 chỗ trở lên ~ 15.000 chiếc, xe tải ~ 25.000 chiếc. Giá trị xuất khẩu linh kiện và phụ tùng đạt ~ 10 tỷ USD.

Sức ép hội nhập

Theo lộ trình cắt giảm thuế quan trong khuôn khổ Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), từ năm 2018 thuế suất thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ các nước ASEAN giảm về 0%. Trong khi đó, theo khảo sát của Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách công nghiệp (Bộ Công Thương), giá xe ở Việt Nam đang cao hơn nhiều so với giá xe của các nước trong khu vực, như Thái Lan hoặc Indonesia 50-300 triệu đồng mỗi chiếc tùy từng loại xe. Lý do chi phí sản xuất lớn hơn, mức thuế tiêu thụ đặc biệt của Việt Nam với dòng xe dưới 9 chỗ cao hơn so với mức thuế của các nước trong khu vực.

Việt Nam nên có chính sách hỗ trợ và chính sách thuế thấp hoặc bằng các nước trong khu vực, bởi chi phí sản xuất của Việt Nam hiện cao hơn 20% so với các nước khác. Đặc biệt, các cơ quan của Việt Nam cần xây dựng chính sách ổn định và bảo đảm cho thị trường; xây dựng các nhà cung ứng có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Rõ ràng, ngành công nghiệp lắp ráp ô tô của Việt Nam đang đối diện với tương lai tối màu nếu không có chính sách tốt ngay từ bây giờ. Trên thực tế, do chính sách không nhất quán và không còn hấp dẫn, nhiều nhà đầu tư sản xuất ô tô đã chuyển hướng sang các quốc gia khác trong khu vực. Khoảng 2 năm trở lại đây, các tập đoàn ô tô lớn đã thể hiện rõ xu hướng tập trung sản xuất tại Thái Lan và Indonesia, từ đó xuất khẩu ra thị trường Đông Nam Á và  châu Á - Thái Bình Dương.

Sức ép hội nhập cho thấy việc điều chỉnh chính sách để tạo ra những đột phá giúp công nghiệp ô tô phát triển đang là yêu cầu cấp bách. Chuyên gia về chính sách công nghiệp ô tô, ông Nguyễn Linh Anh nhận xét: Bản quy hoạch mới được Thủ tướng thông qua được xem là cơ hội cuối cùng cho sự phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề được đặt ra là chính sách có được điều chỉnh kịp thời để nắm bắt cơ hội này?

Cốt lõi từ chính sách thuế

Đa số ý kiến khi đóng góp cho bản chiến lược mới của ngành ô tô đều chung quan điểm là cần phải có sự điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách thuế. GS.TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, cho rằng người dân Việt Nam đang phải mua xe với giá đắt nhất thế giới do thuế cao, chưa kể phải chịu thêm các chi phí giao thông để lưu hành sau đó. “Thất bại nặng nề về chiến lược phát triển ô tô của Việt Nam chính là đã có sự bảo hộ bằng thuế khá lâu và ở mức quá cao” - ông Mại nói.

Về phía các doanh nghiệp, nhiều ý kiến đã đề xuất giảm 20-25% thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xe từ 9 chỗ trở xuống, bắt đầu từ năm 2014, với mục đích giúp giảm giá bán xe, tạo điều kiện tăng quy mô thị trường để đẩy nhanh nội địa hóa. Cũng có ý kiến cho rằng sai lầm nhất với chính sách cho công nghiệp ô tô thời gian qua là đánh thuế tiêu thụ đặc biệt dựa trên giá bán.

Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa hóa 50% chỉ nhập 50%, khi áp 45% thuế tiêu thụ đặc biệt, chi phí sẽ thấp hơn một nửa. Tức càng nội địa hóa nhiều, nhập khẩu ít thì chịu thuế tiêu thụ đặc biệt ít. Điều này mới khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh nội địa hóa để giảm giá thành.

Thủ tướng chỉ đạo phải bảo đảm nhất quán, ổn định hệ thống chính sách trong thời gian tối thiểu 10 năm. Nếu những chính sách đó thực sự tốt sẽ tạo được sự tin tưởng của người tiêu dùng và nhà sản xuất, làm tiền đề khuyến khích cho các hoạt động đầu tư, tạo sức bật mới cho giấc mơ công nghiệp ô tô.

Nguồn: saigondautu