Má phanh xe bạn "thọ" bao lâu?

Chuyên đề: Công nghệ thuật ngữ ô tô
Chỉnh sửa lúc: 25/01/2013
Tuổi thọ của một bộ má phanh phụ thuộc vào nhiều các yếu tố khác nhau từ phong cách lái xe của từng người đến các quy luật khách quan của vật lý. Nhưng các nhà cơ khí và nhà sản xuất xe hơi cùng cho rằng "thời hạn sử dụng" cho một cặp má phanh trung bình khoảng từ 48 ngàn đến 112 ngàn cây số, nhưng cũng có rất nhiều trường hợp xe chạy đến 160 ngàn cây mới phải thay má phanh.
car-brakes.jpg
Một bộ phanh đĩa
Có lẽ bạn tự hỏi tại sao lại như thế? Thật ra không có gì khó hiểu. Các má phanh gồm nhiều loại khác nhau và được chế tạo từ những vật liệu khác nhau như compozit, kim loại và cả  gốm. Những miếng má phanh này được gắn vào một hệ thống phanh, tất cả các yếu tố này đều có ảnh hưởng đến tuổi thọ của má phanh. Thêm vào đó là yếu tố nhiệt, áp lực và ma sát sinh ra khi phanh. Nói một cách công bằng thì hệ thống phanh, đặc biệt là má phanh, là một trong những thành phần làm việc cực nhất trong xe của bạn.
 
 Nội dung bài viết này chỉ gói gọn cho má phanh của phanh đĩa chứ không phải phanh trống. Các má phanh dùng cho phanh trống cũng có cùng tác dụng và được chế tạo bằng những vật liệu giống như phanh đĩa, nhưng cơ chế hoạt động của chúng lại hơi khác.
 
Để trả lời câu hỏi về tuổi thọ của má phanh thì ta cùng nhìn vào vật liệu cấu tạo nên má phanh, hay vật liệu tạo ra ma sát cho phanh. Các má phanh nói chung có bốn loại: hữu cơ, bán kim, kim loại và tổng hợp. Mỗi loại đều có những đặc trưng riêng phải được xem xét để có thể xác định được tuổi thọ của má phanh:
 
Má phanh hữu cơ: được làm từ những vật liệu sợi phi kim liên kết với các vật liệu tổng hợp compozit. Các vật liệu này sau đó được xử lý với các vật liệu điều chỉnh ma sát bao gồm than chì, bột kim loại và thậm chí là vỏ quả hạch. Người ta cũng thêm các chất phụ gia để giảm tiếng ồn và cũng để xử lý truyền nhiệt.
ma_phanh_huu_co_ufp_db-35_danh_cho_cac_xe_trailer.jpg
Má phanh hữu cơ UFP DB-35 dành cho các xe rơ mooc
Má phanh bán kim loại: là kết hợp của các vật liệu hữu cơ và các kim loại, từ sắt thép cho đến đồng, sau đó chúng được đúc, đổ khuôn và được gia công gắn kết để hình thành má phanh. Các má phanh này thường cứng hơn và có khả năng chịu nhiệt tốt hơn.
bo_ma_phanh_c5_c6_danh_cho_xe_corvette.jpg
Bộ má phanh bán kim C5 C6 dành cho xe Corvette
Má phanh kim loại: được hình thành từ việc tổng hợp nhiều loại kim loại được đúc dưới nhiều mức áp suất khác nhau, loại này từng được sử dụng rộng rãi cho các loại xe đua. Nhưng hiện nay, những tiến bộ của các vật liệu compozit và bán kim đã khiến má phanh kim loại gần như lỗi thời.
ma_phanh_kim_loai.jpg
Đây là một bộ má phanh kim loại, má phanh bên trái còn mới, bên phải đã qua sử dụng
Má phanh tổng hợp: thường còn được biết đến với cái tên má phanh gốm, được làm từ hỗn hợp các vật liệu phi hữu cơ và phi kim loại, thường là bằng sợi thủy tinh và sợi aramid. (Sợi Aramid là một loại sợi tổng hợp có đặc tính kháng nhiệt và độ bền cao, chống mài mòn, dùng làm áo cho lính cứu hỏa, áo giáp, vỏ xe hơi, dây cáp, vỏ tên lửa...) Các miếng đệm này chỉ nặng bằng một nửa so với các loại má phanh khác, nhưng lại mạnh mẽ hơn, bền bỉ hơn, có khả năng phanh xe tốt hơn và tuổi thọ trung bình cũng dài hơn. Và tất nhiên, giá cả của nó cũng mắc hơn gấp đôi.
ma_phanh_gom_2.jpg
 Một bộ má phanh gốm
Đối với các vật liệu trên thì vật liệu hữu cơ có khả năng phanh xe tốt nhất. Tuy nhiên, khả năng phanh tốt cũng đồng nghĩa với việc vật liệu sẽ bị mòn đi nhiều hơn trong mỗi lần đạp phanh. Chính vì thế, các má phanh hữu cơ thường có tuổi thọ trung bình ngắn nhất. Còn các má phanh bán kim mà hầu hết các xe ngày nay thường dùng thì cứng hơn và có tuổi thọ trung bình dài hơn nhưng phanh lại không hiệu quả bằng má phanh hữu cơ. Các má phanh gốm cũng tương tự, mặc dù loại má phanh này có tuổi thọ trung bình cao hơn nhưng nó lại có khoảng cách hãm (phanh) dài hơn một chút.
 
Các má phanh có nhiệm vụ tạo ra ma sát vào các đĩa phanh để hãm động cơ. Nhưng từng xe có khối lượng khác nhau lại có những khoảng cách hãm khác nhau. Thường thì khi khối lượng xe càng lớn thì mô-men của xe càng lớn, và má phanh phải áp mạnh hơn vào đĩa phanh để xe có thể dừng lại hoàn toàn.
he_thong_phanh_luon_lam_viec_rat_vat_va_2.jpg
Hệ thống phanh luôn làm việc cật lực để giữ an toàn cho bạn

Nói một cách đơn giản nhất, nhiệm vụ chính của một hệ thống phanh là chuyển đổi động năng của xe thành nhiệt năng thông qua các thiết bị tạo ra ma sát - cụ thể là các má phanh. Động năng của xe khi đang chạy lại tùy thuộc vào khối lượng xe, tốc độ xe đang chạy và sự thay đổi tốc độ của xe lớn đến mức nào. Thường người ta tính động năng của xe bằng cách lấy khối lượng của xe nhân với bình phương tốc độ đang chạy rồi chia 2.
Ví dụ, hai xe đang chạy với tốc độ 50km/h, một chiếc nặng 900 kg, chiếc kia nặng 1800 kg. Vậy chiếc xe nhẹ hơn tạo ra mô-men khoảng 86,8 Nm, chiếc nặng hơn tạo ra nhiều gấp đôi, khoảng 173,6 Nm.
Hai chiếc xe vẫn chạy và sản sinh ra mô-men xoắn một cách bình thường cho đến khi người lái đạp phanh, lúc này một loạt các sự kiện sẽ xảy ra. Hệ thống phanh phải vượt qua quán tính động của xe (xe vẫn đang chuyển động) và áp đặt quán tính tĩnh lên xe (khiến cho xe dừng lại). Điều này được thực hiện bằng cách biến đổi động năng của xe thành nhiệt năng khiến phanh tạo ra rất nhiều nhiệt. Các má phanh trên những chiếc xe hạng nhỏ đang đi khoảng 96 km một giờ sẽ tỏa ra nhiệt khoảng 232 độ C khi dừng khẩn cấp. Tất nhiên điều này sẽ ảnh hưởng đến tuổi thọ của má phanh. Hoặc đơn giản hơn, mỗi lần người lái đạp phanh, các má phanh bị đốt nóng và mòn đi một chút.
 
Phần cuối cùng trong những yếu tố ảnh hưởng đến tuổi thọ của má phanh là đĩa phanh (Rô-to). Má phanh ép vào đĩa phanh để hãm xe nhờ vào sự giúp đỡ của một bộ kẹp phanh.
 
Đĩa phanh có thể trông giống như một đĩa kim loại đơn giản nhưng nó được thiết kế rất đặc biệt để làm việc với bộ kẹp phanh và các má phanh. Khối lượng của đĩa phanh cũng như các vây tản nhiệt giúp giản tán bớt nhiệt sản sinh khi phanh và kéo dài tuổi thọ má phanh. Bề mặt đĩa phanh cũng được đánh bóng rất kỹ càng, đủ mịn để kéo dài tuổi thọ má phanh nhưng phải đủ thô để phanh có hiệu quả.
dia_phanh_va_bo_kep_phanh_brembo_0.jpg
Đĩa phanh và bộ kẹp phanh Brembo. Bộ kẹp phanh là bộ phận quan trọng trong
hệ thống phanh của xe. Kẹp phanh bóp các má phanh vào bề mặt đĩa phanh (rô-to)
để giảm tốc độ hoặc dừng hẳn phương tiện

Cũng như vậy, các bộ kẹp phanh sẽ phải tác động lên piston để ép và nhả má phanh khi cần thiết. Một bộ kẹp phanh bị dính hoặc bị kẹt sẽ làm cho má phanh phải thường xuyên hoặc luôn luôn tiếp xúc với đĩa phanh làm tăng nhiệt năng sản sinh dẫn đến tình trạng sớm "tổn thọ".
 
Nhìn chung, việc xác định chính xác tuổi thọ của má phanh là một việc dường như là không thể vì nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố --mặc dầu có thể dự đoán rằng một má phanh bán kim có thể kéo dài được từ 48 ngàn đến 80 ngàn cây số. Thậm chí loại cơ cấu truyền động cũng có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của má phanh. Thường thì tuổi thọ má phanh đối với xe số sàn thì dài hơn so với xe số tự động, những người có thói quen đạp thắng mạnh thường thấy má phanh của mình chỉ dùng được 1/2 thời gian so với những người chỉ đơn giản là sang số thay vì thắng.
   
Vậy cách tốt nhất là kiểm tra má phanh khi đến lịch thay dầu định kì. Những đại lý thường có những dụng cụ đo độ mài mòn trên má phanh rất tốt, họ có thể thông báo cho bạn biết má phanh còn dùng bao nhiêu lâu nữa thì nên thay. Rất nhiều má phanh có sử dụng bộ chỉ báo bằng âm thanh. Một miếng kim loại nho nhỏ gắn liền với má phanh. Khi má phanh mòn dần, miếng kim loại này sẽ cọ xát với đĩa phanh và tạo ra tiếng kêu réc réc.
 
Bất kể là má phanh của xe bạn thọ bao lâu, hãy luôn luôn chú ý đến các dấu hiệu của phanh - mất động cơ khi phanh bị nóng, hoặc bị lệch xe sang một bên trong khi phanh... Những dấu hiệu đó cho bạn biết phanh của bạn có vấn đề.

Theo Howstuffworks

Bạn cảm thấy bài viết hữu ích?

Bài viết nổi bật

Loading...

Bài viết mới nhất

  • Anh Hai Khía

    0934 179 149

    Bài viết: 47

    Hệ thống dẫn động 4 bánh toàn thời gian đối xứng của Subaru

    12:10 PM 20/09/2017
    11382
    Subaru là nhà sản xuất xe hơi của Nhật đứng thứ 22 trên thế giới. Hãng xe này là công ty con ...
  • Anh Hai Khía

    0934 179 149

    Bài viết: 47

    Động cơ Boxer là gì? Nó hoạt động ra sao?

    12:01 PM 20/09/2017
    41564
    Động cơ Boxer (hay còn gọi là động cơ dạng phẳng - Flat Engine) là một loại động cơ đốt trong (cả ...
  • Hoàng Tuấn

    0933566080

    Bài viết: 408

    Ford thử nghiệm hệ thống cảnh báo đèn đỏ từ xa dành cho ô tô

    10:14 AM 23/08/2017
    1224
    Ford đang thử nghiệm công nghệ giúp người lái xe ô tô tránh được các điểm dừng đèn đỏ để tiết kiệm tới 20% thời gian tham gia giao thông mỗi ngày...
  • Mai Trâm

    Bài viết: 26

    Sẽ ra sao khi xế hộp sở hữu những chiếc loa “tàng hình”?

    15:26 PM 09/08/2017
    1491
    Hãy tưởng tượng chiếc xe với hệ thống loa âm thanh “đồ sộ”, đắt tiền của bạn sẽ biến mất hoàn toàn vào một ngày nào đó. Nhưng điều đó không có nghĩa rằng tiện ích này sẽ bị cắt giảm hoặc buộc bị cấm sử dụng, chỉ là nó đã được đưa lên một tầm cao mới…
  • Tri Cao

    Bài viết: 48

    Tìm hiểu hệ thống hỗ trợ lực phanh khẩn cấp BA

    12:08 PM 14/05/2017
    6050
    Trong thực tế, khi di chuyển trên đường chúng ta hoàn toàn không thể tránh khỏi những tình huống giảm tốc đột ngột để tránh tai nạn có thể xảy đến. Và để đảm bảo an toàn cho hành khách ở mức cao nhất, hệ thống phanh khẩn cấp BA - Brake Assist đã được ra đời. Vậy BA (hay BAS) là gì?, hãy cùng Danhgiaxe tìm hiểu tính năng an toàn này nhé.
  • Tri Cao

    Bài viết: 48

    Tại sao lại có nút ESP OFF trên ô tô?

    10:15 AM 09/05/2017
    11028
    Ngày nay, hệ thống cân bằng điện tử ESP (Electronic Stability Program) không còn chỉ xuất hiện trên những mẫu xe hạng sang, mà chúng dần trở thành một trong những tính năng an toàn “không thể thiếu” cho hầu hết các mẫu xe phổ thông...
  • Hoàng Tuấn

    0933566080

    Bài viết: 408

    Tìm hiểu động cơ tăng áp turbocharge cùng Honda Civic 2017

    15:11 PM 08/04/2017
    10894
    Ngoài ưu điểm về khả năng vận hành mạnh mẽ thì động cơ turbocharge còn mang đến những ưu, nhược điểm nào khác? Hãy cùng danhgiaXe tìm hiểu vấn đề này cùng Honda Civic 2017 nhé.
  • Tuan Nguyen

    0933566080

    Bài viết: 91

    Tìm hiểu cấu tạo vi sai trên các mẫu xe bán tải

    23:38 PM 15/01/2017
    19035
    Tìm hiểu cấu tạo, công dụng, ưu - nhược điểm của hệ thống vi sai đang trang bị trên các dòng xe bán tải như Mitsubishi Triton, Ford Ranger và Chevrolet Colorado.
  • Hải Đăng

    Bài viết: 44

    Công nghệ tiết kiệm nhiên liệu trên động cơ Suzuki

    23:51 PM 12/01/2017
    4964
    Với bề dày lịch sử hơn 100 năm hình thành và phát triển, hai yếu tố luôn được bàn luận khi nhắc đến hãng xe Suzuki tại thị trường Việt Nam đó là giá cả phải chăng và động cơ bền bỉ đồng thồi rất tiết kiệm nhiên liệu.